Ngày 22/9/2025, Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin Trung Quốc (MIIT) cùng một số bộ ngành đã phát hành kế hoạch hành động hai năm (2025–2026) cho ngành thép, đặt mục tiêu tăng trưởng giá trị gia tăng công nghiệp ~4%/năm trong giai đoạn này. Tài liệu nhấn mạnh vừa phải ổn định sản xuất, vừa đẩy nhanh chuyển đổi công nghệ xanh — từ giảm dư thừa công suất đến thúc đẩy lò điện (EAF) và luyện kim bằng hydro.
Những điểm then chốt của kế hoạch
- Không bổ sung công suất mới; cắt giảm và thay thế công suất kém hiệu quả. Kế hoạch nghiêm cấm cấp phép mở rộng công suất thép mới, đồng thời thúc đẩy đóng cửa hoặc thay thế những lò cao, lò chuyển, lò cốc lạc hậu nhằm giải quyết tình trạng dư thừa năng lực. Mục tiêu là tối ưu hóa cấu trúc ngành và nâng cao hiệu quả sản xuất.
- Đẩy mạnh “thép xanh” và công nghệ tiên tiến. Tài liệu khuyến khích ứng dụng hydrogen metallurgy, lò điện hồ quang (EAF) và các công nghệ giảm phát thải khác; đồng thời hỗ trợ phát triển thép đặc chủng, hợp kim hiệu năng cao để nâng giá trị gia tăng. Chính phủ dự kiến có cơ chế ưu đãi tài chính, tiêu chuẩn hóa phương pháp tính carbon và thúc đẩy thử nghiệm quy trình mới.
- Tăng cường quản trị xuất khẩu và hài hòa tiêu chuẩn quốc tế. Trước làn sóng biện pháp phòng vệ thương mại toàn cầu, Bắc Kinh muốn “tối ưu hóa” cơ cấu xuất khẩu thép, nâng tiêu chuẩn sản phẩm và dần hài hòa phương pháp hạch toán carbon với tiêu chí quốc tế. Mục tiêu là giảm áp lực bảo hộ từ đối tác và tăng giá trị xuất khẩu.
- Bảo đảm nguồn nguyên liệu & thúc đẩy tái chế phế liệu. Kế hoạch khuyến khích phát triển quặng sắt và than trong nước, ký hợp đồng cung ứng dài hạn và mở rộng hệ thống thu gom – tái chế phế liệu thép để tăng sử dụng nguyên liệu tái chế trong EAF. Đây là bước cần thiết để giảm phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu và hạ carbon chuỗi giá trị.
- Yêu cầu nâng cấp “siêu thấp phát thải” và ứng dụng số hóa. Ngành thép được yêu cầu hoàn tất nâng cấp giảm phát thải (siêu thấp) trước cuối năm 2025; đồng thời thúc đẩy ứng dụng AI, thiết bị thông minh và hệ thống giám sát dấu chân carbon. Điều này cho thấy Bắc Kinh liên kết mục tiêu kinh tế với mục tiêu khí hậu.
Tác động ngắn hạn & trung hạn — góc nhìn thị trường
- Giảm phát thải & đóng cửa lò cũ sẽ thu hẹp nguồn cung cấp “thép chất lượng thấp” nhưng cũng gây áp lực lên giá ngắn hạn nếu sản lượng bị thu hẹp nhanh. Reuters và các bản phân tích gần đây đều chỉ ra Trung Quốc có kế hoạch cắt sản lượng để ổn định thị trường và ngăn xu hướng xuất khẩu phá giá.
- Khuyến khích EAF và hydrogen là xu hướng dài hạn giúp giảm carbon nhưng đòi hỏi vốn lớn, nguồn scrap ổn định và chi phí điện hợp lý — điều mà nhiều nhà máy truyền thống phải thích nghi trong vài năm tới.
Vì sao kế hoạch này quan trọng với Việt Nam
- Ổn định nguồn cung – ảnh hưởng tới giá nhập khẩu: Nếu Trung Quốc siết chặt công suất hoặc quản trị xuất khẩu chặt hơn, nguồn HRC/phôi vào các thị trường lân cận (kể cả Việt Nam) sẽ thay đổi — tác động trực tiếp tới giá trong nước.
- Áp lực chất lượng & carbon: Khi Trung Quốc nâng tiêu chuẩn và hài hòa phương pháp tính carbon, nhà mua (như các doanh nghiệp xuất khẩu sang EU) sẽ đòi hỏi chứng nhận carbon cho nguyên liệu; điều này làm tăng tiêu chí lựa chọn nhà cung cấp.
- Cơ hội cho sản phẩm giá trị cao: Kế hoạch khuyến khích phát triển thép đặc chủng (ổ bi, thép bánh răng, hợp kim chịu nhiệt) mở ra cơ hội cho doanh nghiệp Việt tham gia chuỗi cung ứng các sản phẩm có độ gia giá cao.
Khuyến nghị cho doanh nghiệp thép & nhà thầu
- Theo dõi chính sách & đa dạng hoá nguồn cung: Chủ động cập nhật thông báo từ MIIT và các cơ quan quốc tế; cân nhắc ký hợp đồng cung ứng dài hạn để khóa giá và nguồn nguyên liệu.
- Đầu tư vào sản phẩm giá trị gia tăng: Tập trung phát triển hoặc phân phối thép đặc chủng, thép mạ chống ăn mòn, sản phẩm phù hợp tiêu chuẩn xuất khẩu cao để giảm cạnh tranh theo giá.
- Chuẩn bị cho yêu cầu carbon: Xây dựng dữ liệu truy xuất nguồn gốc, chứng nhận CO-CQ, và lộ trình cải thiện chỉ số carbon để không mất thị phần vào thị trường châu Âu/đối tác hài hòa tiêu chuẩn.
Kết luận
Kế hoạch ngành thép 2025–2026 của Trung Quốc hướng tới một ngành thép “nhỏ hơn nhưng chất lượng hơn, xanh hơn và thông minh hơn”. Việc cấm bổ sung công suất mới, thúc đẩy thay thế lò cũ, và khuyến khích lò điện/hydrogen đều nhằm cân bằng cung-cầu và nâng giá trị gia tăng – đồng thời giảm áp lực bảo hộ quốc tế. Với vai trò là đối tác trong chuỗi cung ứng khu vực, doanh nghiệp Việt Nam cần tinh gọn chiến lược mua hàng, nâng chất lượng sản phẩm và xây dựng năng lực minh bạch carbon để tận dụng cơ hội và giảm rủi ro từ chuyển động lớn này.
